Çocukluk çağında dirençli epilepside Derin Beyin Stimulasyonu (DBS)
Dr. Gülten Öztürk
Derin beyin stimulasyonu (DBS), rezektif cerrahiye uygun olmayan, multifokal, jeneralize, beynin kritik işlev bölgeleri kaynaklı veya epileptik ensefalopati zemininde gelişen ilaç dirençli epilepsili çocuklarda giderek daha fazla kullanılan bir intrakraniyal nöromodülasyon seçeneğidir.
Çocuk hastalarda dirençli epilepside derin beyin stimulasyonu (DBS), stereotaktik nöroşirürji teknikleri kullanılarak beynin belirli derin çekirdeklerine (en sık talamusun centromedian [CM] veya anterior [ANT] nükleuslarına) elektrot yerleştirilmesi esasına dayanır. Ameliyat öncesinde yüksek çözünürlüklü MR görüntüleme ve elektroensefalografi (EEG) verileri kullanılarak hedef bölge üç boyutlu olarak planlanır. Cerrahi sırasında stereotaktik çerçeve veya robotik navigasyon sistemleri yardımıyla kafatasında küçük burr-hole açılarak ince DBS elektrotları hedef çekirdeğe ilerletilir; bazı merkezlerde mikroelektrot kayıtları ile hedef doğrulaması yapılabilir. Elektrotlar daha sonra cilt altından geçirilerek göğüs duvarına yerleştirilen implante edilebilir pulse generator’e (IPG) bağlanır. Operasyon sonrasında cihaz programlanarak belirli voltaj, frekans ve pulse genişliğinde sürekli veya aralıklı elektriksel stimülasyon uygulanır; amaç epileptik ağların senkronizasyonunu bozarak nöbet sıklığını ve şiddetini azaltmaktır.
Etkinlik açısından veriler hâlâ sınırlı ve çoğu küçük seri/retrospektif çalışma düzeyindedir; ancak sonuçlar umut vericidir. 2025 yılında yayınlanan pediatrik vaka serilerinde CM-DBS sonrası nöbet yükünde azalma ile birlikte yaşam kalitesi ve okul devamlılığında iyileşme bildirilmiştir. Yakın zamanlı bir pediatrik intrakraniyal nöromodülasyon çalışmasında DBS uygulanan ve ≥1 yıl izlenen hastaların yaklaşık %71’inde ≥%50 nöbet azalması bildirilmiştir; CMN hedefli hastalarda bu oran yaklaşık %67 olarak verilmiştir. Sistematik derlemeler de ANT ve CMN hedefli DBS’nin ilaç dirençli epilepside anlamlı nöbet azalması sağlayabildiğini, ancak doğru hasta seçimini sağlayacak belirteçlerin belirlenebilmesi için daha büyük prospektif çalışmalara ihtiyaç duyulduğu belirtilmektedir.
Güvenlik açısından çocuklarda DBS genel olarak uygulanabilir görünse de enfeksiyon, yara yeri komplikasyonu, elektrot/malzeme sorunları, batarya değişimi gereksinimi ve programlama takibi önemli sınırlılıklardır ve henüz ülkemizde bu tedavi yönteminin çocuklarda uygulanabildiği merkez sayısı çok sınırlıdır ve işlem epilepsi endikasyonu için çocuklarda geri ödeme kapsamında değildir.
Sonuç olarak çocukluk çağı dirençli epilepsisinde DBS, özellikle rezeksiyon/ablasyon şansı olmayan çocuklarda palyatif ama klinik olarak anlamlı nöbet azaltıcı bir seçenek haline gelmektedir. En güçlü kullanım alanı CMN hedefli DBS ile jeneralize/multifokal epilepsiler ve Lennox–Gastaut spektrumudur. Yine de tedavi kararı mutlaka epilepsi cerrahisi, çocuk nörolojisi, beyin cerrahisi, nöropsikoloji ve radyoloji içeren multidisipliner ekip tarafından verilmelidir.
Çocuklarda nöbet kontrolü amaçlı DBS, en sık şu durumlarda seçenek olarak düşünülmelidir:
Rezektif cerrahiye uygun olmayan multifokal epilepsi
Lennox–Gastaut Syndrome
Jeneralize dirençli epilepsiler
Daha önce cerrahi geçirmiş ama nöbetleri devam eden hastalar
VNS’ye rağmen yetersiz yanıt alınan olgular
Referanslar:
Ali I, Houck K. Neuromodulation in Pediatric Epilepsy. Neurol Clin. 2021 Aug;39(3):797-810. doi: 10.1016/j.ncl.2021.04.003
Hyslop A, Tatachar P. Neuromodulation for Intractable Childhood Epilepsy. Semin Pediatr Neurol. 2021 Oct;39:100918. doi: 10.1016/j.spen.2021.100918.
Salama H, Salama A, Oscher L, Jallo GI, Shimony N. The role of neuromodulation in the management of drug-resistant epilepsy. Neurol Sci. 2024 Sep;45(9):4243-4268. doi: 10.1007/s10072-024-07513-9.
Hachem LD, Yan H, Ibrahim GM. Invasive Neuromodulation for the Treatment of Pediatric Epilepsy. Neurotherapeutics. 2019 Jan;16(1):128-133. doi: 10.1007/s13311-018-00685-1.
Fine AL. Deep Brain, Deep Impact: Rethinking Pediatric Epilepsy Treatment With Deep Brain Stimulation of the Centromedian Nucleus. Epilepsy Curr. 2025 Jun 16;25(5):303-305. doi: 10.1177/15357597251351452
Uchitel J, Lui A, Knowles J, Parker JJ, Phillips HW, Halpern CH, Grant GA, Buch VP, Hyslop A, Kumar KK. Intracranial neuromodulation for pediatric drug-resistant epilepsy: early institutional experience. Front Surg. 2025 Apr 8;12:1569360. doi: 10.3389/fsurg.2025.1569360